W polskim prawie karnym odpowiedzialność sprawcy opiera się na założeniu, że w chwili czynu posiadał on zdolność rozpoznania znaczenia swojego zachowania oraz pokierowania nim. Jeżeli zdolność ta była całkowicie zniesiona wskutek choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, ustawodawca wyłącza winę, a tym samym – możliwość poniesienia odpowiedzialności karnej.
W takich sytuacjach postępowanie karne ulega umorzeniu, a sąd może zastosować środek zabezpieczający.
I. PODSTAWA PRAWNA
Art. 31 § 1 kodeksu karnego stanowi:
„Nie popełnia przestępstwa, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia albo pokierować swoim postępowaniem.”
Kluczowe elementy normy:
• choroba psychiczna (np. schizofrenia, psychozy, choroba afektywna dwubiegunowa),
• upośledzenie umysłowe,
• inne zakłócenie czynności psychicznych (np. ostre stany psychotyczne, zaburzenia świadomości),
• całkowite zniesienie zdolności:
rozpoznania znaczenia czynu, lub pokierowania postępowaniem.
To tzw. niepoczytalność, która wyłącza winę i eliminuje możliwość skazania
II. PRZESŁANKI UMORZENIA:
Aby sąd mógł umorzyć postępowanie z uwagi na art. 31 § 1 k.k., muszą zostać spełnione łącznie:
1) Ustalenie, że czyn został popełniony,
Sąd musi mieć pewność co do faktu popełnienia czynu przez daną osobę. Niepoczytalność nie eliminuje ustalenia sprawstwa.
2) Stwierdzenie niepoczytalności w chwili czynu
Ocena ta opiera się na:
• opinii biegłych psychiatrów,
• dokumentacji medycznej,
• zachowaniu sprawcy przed, w trakcie i po czynie.
3) Brak podstaw do przypisania winy,
Jeżeli zdolność była całkowicie zniesiona, wina jest wyłączona.
4) Brak podstaw do prowadzenia postępowania
Skoro sprawca nie popełnia przestępstwa w rozumieniu prawa karnego, postępowanie musi zostać umorzone (art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.).
III. CHARAKTER UMORZENIA
Jeżeli sąd stwierdzi niepoczytalność, nie ma możliwości skazania. Umorzenie ma charakter obligatoryjny, a sąd nie może kierować się względami celowościowymi.
W praktyce orzeczniczej podkreśla się, że: niepoczytalność musi być całkowita, częściowe ograniczenie (art. 31 § 2 k.k.) nie wyłącza winy i nie prowadzi do umorzenia.
IV. ŚRODKI ZABEZPIECZAJĄCE
Umorzenie postępowania nie oznacza, że sprawca pozostaje bez reakcji państwa. Jeżeli zachodzi wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia czynu o znacznej społecznej szkodliwości, sąd może zastosować środki zabezpieczające w postaci:Leczenia psychiatryczno-ambulatoryjnego – terapii (art. 93a § 1 pkt 2 k.k.), Pobytu w szpitalu psychiatrycznym (art. 93a § 1 pkt 4 k.k.).
W/w stanowią najczęściej stosowane środki wobec osób niepoczytalnych, które popełniły czyny z użyciem przemocy lub stwarzają zagrożenie.
#umorzeniepostępowania #środkizabezpieczajace #chorobapsychiczna #niepoczytalnosc #karnista #adwokatwarszawa #biuroprawnewarszawa #adwokatbialoleka
